«ԶՈՐԱՎԱՐ ՍԵՊՈՒՀ» ՊԱՏՄԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԻ ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԿԱՅՔ

Լեռնային Ղարաբաղում վերջին ռազմական գործողությունները լուրջ մարտահրավեր են առաջացրել Հայաստանի արտաքին քաղաքականության համար։ Ռազմական գործողությունների վերսկսումը և դրա հետևանքները բացահայտեցին Հարավային Կովկասում անվտանգային համակարգերի փխրունությունը և ընդգծեցին Հայաստանի ռազմավարական կախվածությունների վերանայման անհրաժեշտությունը։ Պատմականորեն Ռուսաստանից ստացված ռազմական և դիվանագիտական աջակցությունից ելնելով՝ պաշտոնական Երևանը հիմա կանգնած է դաշինքների վերանայման խնդրի առաջ՝ հատկապես հաշվի առնելով Մոսկվայի-Կիև հակամարտությունը։ Սա մտահոգություններ է առաջացնում Հայաստանում իր տարածքային ամբողջականությունը միայն ավանդական անվտանգության երաշխավոր գործընկերների միջոցով պաշտպանելու հարցում։

Ռուս-ուկրաինական պատերազմը ինչպես ուղիղ, այնպես էլ անուղղակի ազդեցություն է ունեցել Հայաստանի անվտանգային հաշվարկների վրա։ Ռուսաստանի ուշադրությունը և ռազմական ռեսուրսները հիմնականում կենտրոնացած են Ուկրաինայում, ինչը սահմանափակում է Մոսկվայի հնարավոր միջամտությունը Հարավային Կովկասում։ Միաժամանակ, պատերազմը խաթարել է տարածաշրջանային էներգետիկ ու առևտրային ուղիները, ստեղծելով լրացուցիչ տնտեսական և լոգիստիկ անհարմարություններ Հայաստանի համար։ Այս զարգացումները ստիպում են հայկական քաղաքական ղեկավարությանը փնտրել միջազգային աջակցության նոր աղբյուրներ՝ միաժամանակ զգուշություն ցուցաբերելով աշխարհաքաղաքական լարվածություն չառաջացնելու հարցում։

Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը այսօր շեշտը դնում է դիվանագիտական ներգրավվածության և բազմակողմ միջնորդության վրա։ Երևանը ակտիվորեն աջակցություն է ակնկալում միջազգային կազմակերպություններից և կարևոր դերակատարներից՝ տարածաշրջանում սրացման հնարավորությունները նվազեցնելու համար։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը փորձում է պահպանել կառուցողական հարաբերություններ հարևան պետությունների հետ՝ հավասարակշռելով անվտանգության, տնտեսական համագործակցության և տարածաշրջանային կայունության պահանջները։

Նախատեսվող հեռանկարում Հայաստանը ձգտում է ավելի դիվերսիֆիկացված արտաքին քաղաքականություն վարել։ Սա ներառում է եվրոպական ինստիտուտների հետ կապերի խորը զարգացում, Իրանի և Վրաստանի հետ տարածաշրջանային համագործակցության ընդլայնում և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ զգուշավոր երկխոսություն՝ անուղղակի կամ վստահություն ամրապնդող միջոցառումների միջոցով։ Միաժամանակ, Երևանը հավանաբար կպահպանի Ռուսաստանի հետ կայուն, սակայն հավասարակշռված համագործակցությունը՝ ընդունելով ռուս-ուկրաինական հակամարտության հետևանքները և դրա սահմանափակումները։

Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի հետկոնֆլիկտային արտաքին քաղաքականությունը կկառուցվի պրագմատիզմի և ռազմավարական ճկունության վրա։ Տարածաշրջանային անկայունությունը, Ռուսաստանի սահմանափակ հնարավորությունները և գլոբալ աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները պահանջում են, որ Երևանը արագ կողմնորոշվի և խելամիտ գնահատի իր շահերը։ Հաջողությունը կախված կլինի Հայաստանի կարողությունից՝ պաշտպանելու ազգային շահերը, ընդլայնելու դիվանագիտական ցանցերը և ամրապնդելու դիմադրողականությունը ռազմական ու տնտեսական խոցելիության նկատմամբ արագ փոփոխվող տարածաշրջանային միջավայրում։

Վահե Պողոսյան, «Զորավար Սեպուհ պատմաքաղաքական վերլուծական կենտրոնի» ավագ գիտաշխատող